Wpływ radioterapii na stan skóry

Radioterapia jest jedną metod leczenia nowotworów. Celem radioterapii jest zniszczenie komórek nowotworowych poprzez naświetlanie określonego obszaru ciała promieniami jonizującymi. Obszar napromieniowania obejmuje również prawidłowe komórki tkanek organizmu, znajdujące się w bezpośredniej bliskości komórek nowotworowych

Jak Twoja skóra może zareagować?

W obszarze napromieniowania, jak również w innych okolicach ciała, mogą wystąpić zmiany na skórze. Radioterapia wpływa na zaburzenie funkcji ochronnej skóry i jej zdolności do regeneracji. Dodatkowo promieniowanie jonizujące powoduje uszkodzenie gruczołów łojowych i potowych. Ponadto często rozszerzeniu ulegają naczynia krwionośne skóry, co objawia się zaczerwienieniem skóry.

Do najczęstszych zmian skóry, powiązanych z radioterapią należą:

  • silne zaczerwienienia obszaru naświetlanego - wygląd zbliżony do oparzenia słonecznego,
  • dokuczliwe swędzenie skóry,
  • nasilone przesuszanie i złuszczanie skóry,
  • podatność na infekcje(bakteryjne, wirusowe i grzybiczne)
  • wypadanie włosów - w przypadku terapii obejmującej skórę owłosioną

Zmiany skórne zazwyczaj ustępują kilka tygodni po zakończeniu radioterapii. Zdarza się jednak, że na skórze mogą pozostać trwałe zmiany - przebarwienia, zgrubienia naskórka. Ponadto skóra staje się szczególnie wrażliwa na działanie słońca.

Wszelkie dolegliwości związane z odczynami popromiennymi skórze należy zgłaszać lekarzowi prowadzącemu.

Radioterapia - zasady pielęgnacji skóry cz.I

Wskazane jest codzienne mycie ciała pod prysznicem, bądź krótka, trwająca około 5 minut kąpiel w letniej wodzie. Do mycia należy używać łagodnych dermokosmetyków, które posiadają pH neutralne dla skóry oraz nie zawierają barwników, ani środków zapachowych. Nie jest zalecane stosowanie silnie pieniących się kosmetyków, w tym mydła w kosce. Koniecznie uzgadniaj z lekarzem prowadzącym lub pielęgniarką preparaty, które planujesz zastosować do pielęgnacji ciała.

Chcąc zapobiec zamoczeniu obszaru poddawanego radioterapii, którego nie wolno myć, aby nie usunąć oznaczeń, można używać myjki do mycia. Jeśli jednak woda przypadkiem zamoczy naświetlaną skórę - należy ją osuszyć, bardzo delikatnie dotykając miękkim ręcznikiem. Podobnie należy osuszać całe ciało - nie wolno pocierać skóry!

Skóra poddawana radioterapii wymaga szczególnej opieki - zaleca się stosowanie dermo-kosmetyków o działaniu regenerującym i ochronnym. Po umyciu skóry należy delikatnie wklepać w nią łagodny balsam lub krem. Kosmetyki pielęgnujące można stosować do około 4 godzin przed sesją terapeutyczną.

Unikaj ekstremalnych zmian temperatury, np. chłodzącego kompresu żelowego, termoforu, czy suszarki do włosów. Nie stosuj opatrunków z plastrem samoprzylepnym, zwłaszcza w obszarze napromieniowania.

Radioterapia - zasady pielęgnacji skóry cz.2

Unikaj pocierania, drapania lub masowania skóry. Noś luźne i przewiewne ubrania, wykonane z miękkich, bawełnianych, lub jedwabnych materiałów. Pierz odzież w proszkach hipoalergicznych. Unikaj stosowania perfum na bazie alkoholu.

Zrezygnuj z kąpieli w basenach z chlorowaną wodą oraz korzystania z sauny.

Aby dodatkowo nie podrażniać skóry, możliwie ogranicz golenie i stosuj elektromaszynkę do golenia. Zrezygnuj ze stosowania wody kolońskiej i płynu po goleniu na bazie alkoholu.

Na obszar naświetlania możesz stosować neutralny puder, bądź talk, uzgadniając rodzaj stosowanie preparatu z lekarzem prowadzącym.

Obszaru napromieniowania nie smaruj żadnymi kremami, ani balsamami do ciała. Gdy linie znaczące obszary napromieniowania zbledną, zgłoś się na poprawę rysunku - oznaczeń nie wolno poprawiać samodzielnie!

Chemioteria i jej wpływ na kondycję skóry

Chemioterapia polega na stosowaniu leków (tzw. cytostatyków), których celem jest zniszczenie komórek nowotworowych. Niestety chemioterapia ma także negatywny wpływ na zdrowie komórki, co może powodować różne skutki uboczne, m.in.:

  • wypadanie włosów,
  • nudności,
  • zaburzenia ze strony układu pokarmowego,
  • zmianę wyglądu skóry i paznokci,
  • czy obniżenie odporności

Jaki wpływ na stan skóry może mieć chemioterapia?

Podczas chemioterapii Twoja skóra może być sucha, zaczerwieniona, swędzącą, ze skłonnością do zmian zapalnych, przebarwień i odbarwień oraz bardziej podatna na nadkażenia grzybicze. Paznokcie mogą stać się kruche i łamliwe, spowalnia się ich wzrost. Może wystąpić deformacja kształtu płytki paznokciowej oraz zmiana jej zabarwienia. Niektóre leki mogą wywoływać objawy tzw. "zespołu ręka-stopa". Są to nasilone zmiany na wewnętrznych częściach dłoni oraz na podeszwach stóp - na skórze pojawiają sie bolesne zaczerwienienia i obrzęki, występować może także silne łuszczenie naskórka.

Nierzadko dochodzi do zaburzeń czucia w obrębie dłoni, mogą pojawiać się sączące nadżerki, rzadziej owrzodzenia oraz nasilony ból lub pieczenie skóry.

Jak zapobiegać zmianom skórnym powiązanym z chemioterapią?

Nie drap skóry oraz nie usuwaj samodzielnie żadnych zmian pojawiających się na skórze.

Noś wygodne obuwie z szerokim noskiem.

Unikaj mechanicznych urazów skóry dłoni (otarć), mogących powstać na skutek np. prac domowych.

Unikaj długich, gorących kąpieli, bierz krótki prysznic rano i wieczorem w letniej wodzie. Do mycia stosuj łagodne dermokosmetyki, które nie zawierają barwników ani środków zapachowych. Ciało osuszaj miękkim ręcznikiem, delikatnie dotykając skórę - nie pocieraj!

Noś luźne i przewiewne ubrania, wykonane z miękkich, bawełnianych lub jedwabnych materiałów. Odzież pierz w proszkach hipoalergicznych. Zrezygnuj z perfum, wody kolońskiej lub płynu po goleniu na bazie alkoholu.

Nie stosuj opatrunków z samoprzylepnym plastrem. Ograniczaj kontakt skóry z wodą, drażniącymi detergentami oraz substancjami zawierającymi alkohol, bądź olejki eteryczne.

Chemioterapia - zasady pielęgnacji skóry

Podczas chemioterapii skóra wymaga szczególnej opieki - niezbędne jest stosowanie specjalnych dermokosmetyków o działaniu regenerującym i ochronnym. Niezmiernie ważne jest regularne natłuszczanie i nawilżanie skóry odpowiednimi preparatami. Co najmniej 2 razy dziennie, w tym każdorazowo po umyciu ciała, należy na skórę nanieść krem, bądź balsam. Kąpiel lub prysznic w letniej wodzie (temperatura ok. 37°C) nie powinny trwać dłużej niż 5-10 minut. Do mycia powinny być używane delikatne preparaty o pH neutralnym dla skóry.

Osuszając skórę należy delikatnie dotykać ją ręcznikiem - nie pocierać! Istotne jest również, aby codziennie zmieniać bieliznę osobistą oraz pościel, gdyż leki wydalane są między innymi przez skórę i mogą powodować różnego rodzaju niepożądane odczyny skórne (wysypka, świąd itp.).

Niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem lub pielęgniarką, jeśli:

  • Twoja skóra jest silnie przesuszona, zaczerwieniona i odczuwasz piekący ból,
  • Twoje paznokcie uległy przebarwieniu (stały się ciemniejsze, zażółcone), rozwarstwiają się lub łamią.

Wszelkie dolegliwości związane z odczynami popromiennymi na skórze należy zgłaszać lekarzowi prowadzącemu.

Pielęgnacja włosów i skóry głowy

Na skutek chemioterapii włosy mogą stać się cienkie i przerzedzone, może dojść także do całkowitej utraty włosów, która zazwyczaj ma charakter przejściowy. Dlatego przed rozpoczęciem przyjmowania leków należy rozważyć zmianę fryzury na krótszą. Włosy zaleca się pielęgnować delikatnymi środkami, ostrożnie je czesać i nie stosować suszarek, ani lokówek do włosów itd. Zalecana jest rezygnacja z lakieru do włosów, farbowania i trwałej ondulacji. Przy wystąpieniu swędzenia i nadmiernego przesuszenia skóry głowy, należy wmasowywać w nią niewielkie ilości preparatów nawilżających.

Warto zaopatrzyć się w perukę (podlegają one refundacji przez NFZ) lub chustę na głowę, aby zabezpieczyć głowę przed wychłodzeniem zimą, bądź oparzeniem słonecznym latem.

Ochrona skóry przed słońcem

Promieniowanie słoneczne jest szczególnie niebezpieczne dla osób poddawanych radio- i chemioterapii, których skóra jest bardziej wrażliwa i podatna na oparzenia słoneczne. Dlatego należy nosić ubiory możliwie osłaniające ciało, zaś głowę chronić kapeluszem z szerokim rondem.

Odsłonięte części ciała (twarz, uszy, szyja i dłonie) należy smarować kremem przeciwsłonecznym o wysokim faktorze ochronnym (SPF powyżej 30). Nie zaleca się korzystania z solarium.

Szczególną ostrożność należy zachować zarówno podczas trwania terapii, jak również przez rok po jej zakończeniu. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek nasilonych zmian na skórze, konieczna jest konsultacja lekarza prowadzącego lub dermatologa.

Chemioterapia uwrażliwia na działanie promieni słonecznych - unikaj bezpośredniego kontaktu ze słońcem, które może nasilać negatywny wpływ leków cytostatycznych na Twoją skórę.